Tìm hiểu về độ nhậy của loa

Một trong những thông số cơ bản nhưng khá hữu ích khi tham khảo loa là độ nhạy (sensitivity) được đo bằng decibel (dB). Đó là con số chỉ ra loa sẽ kêu to đến mức nào trong một mức điện đầu vào. Độ nhạy có thể đo bằng nhiều cách. Tuy nhiên, ngành công nghiệp audio có một phương pháp tiêu chuẩn chung để độ nhạy ở các loa khác nhau có thể dễ dàng so sánh với nhau.

Với khoảng cách 1m, mức điện áp tiêu chuẩn đầu vào là 2,83 volt, được hiểu là tương ứng với 1 watt nếu loa “đánh” với ampli ở mức trở kháng 8 ohm

Với khoảng cách 1m, mức điện áp tiêu chuẩn đầu vào là 2,83 volt, được hiểu là tương ứng với 1 watt nếu loa “đánh” với ampli ở mức trở kháng 8 ohm

Nơi lý tưởng nhất để đo thông số này là trong một phòng không có tiếng vọng. Đây là phòng lớn, được cách âm, có các tấm tiêu âm phủ kín mọi bề mặt của tường, trần, sàn để loại bỏ hiện tượng dội âm. Về cơ bản, phòng này phỏng theo một không gian tự do không có giới hạn dội lại, nghĩa là thứ duy nhất được đo là âm thanh phát ra từ loa chứ không có âm thanh dội lại từ tường, sàn, đồ đạc…

Mức điện áp tiêu chuẩn đầu vào là 2,83 volt, được hiểu là tương ứng với 1 watt nếu loa “đánh” với ampli ở mức trở kháng 8 ohm. Công suất ra của loa đo bằng watt được tính bằng công thức bình phương hiệu điện thế / trở kháng. Trong trường hợp này là 2,832 / 8 = 8,0089/8 =1. Nếu trở kháng là 4 ohm thì công suất sẽ là 2 watt.

Sau đó, sẽ phải đo đầu ra của loa thường được nhắc đến bằng mức nén âm thanh (SPL) và thể hiện ở số decibel. Người ta đo bằng cách đặt một microphone ở ngay phía trước loa. Cần chú ý phải đo đúng cùng một khoảng cách cho tất cả các loa, thường là 1 mét. Ở loa 3 đường tiếng, đặt micro ở giữa tweeter và mid, ở loa 2 đường tiếng, đặt micro ở giữa tweeter và mid-woofer.

Lansche No.3 – Độ nhạy 91dB

Ngoài ra, không chỉ đo độ nhạy của loa chỉ ở một tần số rồi cho đó là đủ. Không giống ampli, loa luôn biến đổi trong đáp ứng tần số, có thể là +- 3dB, tùy vào các tần số.

Như vậy, khi nhìn những con số như 2,83V/m, bạn sẽ hiểu hơn về nó: loa được đo bằng điện áp đầu vào 2,83 volt, microphone được đặt cách mặt loa 1 mét. Còn cách viết 2,83V/2m nghĩa là microphone đặt cách mặt loa 2 mét. Ở 2,83V/m, hầu hết các loa sẽ cho output ở khoảng 80-90 dB, mức trung bình khoảng 87dB. Để tiện so sánh, tiếng chuông điện thoại di động có độ nhạy 80dB, tiếng xe tải chạy trên đường là 90dB, tiếng nói chuyện bình thường là 60dB. Do đó, với 2,83 volt, loa cho lượng âm thanh không phải là nhỏ.

Tuy nhiên, trong khi 1 watt có vẻ như tạo ra độ lớn âm thanh đáng kể, một số người có thể nghĩ rằng không có khác biệt lớn giữa 80dB và 90dB. Kỳ thực, chệnh lệch 10dB có thể tương đương với việc bạn bật gấp đôi volume. Loa chơi ở mức 90dB nghe to như gấp đôi so với 80dB.

Để tăng output lên khoảng 3dB nữa sẽ đòi hỏi tăng gấp đôi công suất ampli. Như vậy, bạn sẽ nhận ra là cần rất nhiều công suất ampli để đưa loa có độ nhạy thấp lên mức output cao. Đó là lý do tại sao người ta mua ampli công suất thấp đi liền với loa có độ nhạy cao và ampli công suất cao đi với loa có độ nhạy thấp.

Kiến thức xử lý âm học

Kiến thức xử lý âm học phòng nghe

Chất lượng phòng nghe ảnh hưởngít nhất 30% tới chất lượng âm thanhkhi thưởng thức âm nhạc và xem phim chất lượng cao.
Những công trình công cộng như phòng karaoke, bar, disco, nhà hàng, lớp học, sảnh, phòng thuyết trình, phòng họp….hầu hết được thiết kế mà không quan tâm tới tính âm học của công trình.

Hầu hết Loại phòng nghe và công trình đều bị Loại hiện tượng sau:
- Dội âm và cộng hưởng âm dẫn tới Loại hiện tượng nhòe âm hình trong Các phòng nghe nhạc
- Âm sắc không trung thực…
- Âm bass bị ù (đối với Loại phòng nhỏ)
- Âm cao bị hú (trong Những phòng karaoke)
- Tiếng nói không nghe rõ (trong Những lớp học và Loại phòng họp, thuyết trình…)
- Tiếng ồn quá lớn (trong Những công trình Đông người như hành lang, sảnh, nhà hàng, phòng tập ...)
- Tiếng nói bị vang (trong Những phòng họp…)
- Tiếng ồn ảnh hưởng tới môi trường xung quanh
Hãy liên lạc ngay với chúng tôi nếu Những bạn gặp phải một trong Những sự cố về âm học nêu trên.

Dịch vụ Trả lời và xử lý phòng nghe nhạc, xem phim, karaoke:
- Bạn sẽ không thưởng thức được trọn vẹn 100% khả năng trình diễn của hệ thống âm thanh, hình ảnh cao cấp khi chưa quan tâm đúng mức tới chất lượng âm học của phòng nghe.

- Những phòng nghe đều có Những vấn đề âm học cần xử lý để có được chất lượng âm thanh tốt nhất.

Sau đây là Loại vấn đề cơ bản của một căn phòng thông thường

+ Sóng phản xạ vào Loại bề mặt tường xung quanh phòng:
Các phản xạ âm vào tường xung quanh tạo nên Những nguồn âm thanh không mong muốn làm giảm chất lượng của nguồn âm thanh chính. Hình minh họa cho thấy Các âm thanh phản xạ tới tai người nghe sẽ chậm hơn âm thanh phát ra từ nguồn chính do quãng đường dài hơn. Điều này sẽ làm âm hình mờ nhạt, độ trong trẻo không còn….
Đây là vấn đề ảnh hưởng rất nhiều tới chất lượng âm nhạc, đặc biệt khi sử dụng Các hệ thống âm thanh chất lượng cao.

+ Âm vang trễ (reverberation time)
Vấn đề âm vang trễ xảy ra với hầu hết mọi Các phòng như phòng nghe, phòng họp, văn phòng, hội trường, nhà hàng, sảnh, phòng học, phòng tập …. Nơi không có sự quan tâm về tính âm học của công trình. Âm vang trễ tạo nên sự ồn ào rất khó chịu, người nghe rất khó phân biệt được nguồn âm chính, tiếng nói nghe không được rõ ràng, lẫn lộn với Những tiếng ồn xung quanh…Công trình công cộng không được xử lý vấn đề âm vang trễ sẽ bị ảnh hưởng của tiếng ồn, độ ồn sẽ bị tăng cường rất nhiều gây nên cảm giác khó chịu cho người nghe. Ở nhiều công trình độ ồn cao tới mức ảnh hưởng tới sức khỏe và sự tập trung làm việc cũng như học tập, giải trí…

+ Sự cộng hưởng âm của phòng
Sự cộng hưởng âm thường xảy ra ở tần số thấp gây nên tiếng ù làm cho âm trầm không trung thực, người nghe nhạc thường gọi là thừa bass, ù bass, booming bass …
Sự cộng hưởng thường xảy ra ở Các góc phòng, góc tường, nơi giao nhau giữa Những bức tường…

Tất cả Các vấn đề nêu trên đều được xử lý nhờ biện pháp âm học cho phòng nghe và công trình công cộng của
Bằng Các Thiết bị Những tấm hút âm, bẫy âm và Các Các tấm vật liệu dán tường đặc biệt ở Loại vị trí thích hợp, chúng tôi sẽ xử lý, Loại bỏ hầu hết Những vần đề không mong muốn về âm học giúp cải thiện chất lượng âm nhạc phòng nghe, giảm ồn cho Các công trình, đem lại sự thoải mái cho mọi người. 
Vài kinh nghiệm xử lý âm học phòng nghe:
Xử lý một phòng nghe nhạc có thể đơn giản chỉ là treo một tấm vải lên tường, xê dịch Các tấm thảm hoặc kê lại đồ đạc… cũng có thể dùng Giải pháp phức tạp hơn là lắp Các trang bị âm học nhà nghề. Đôi khi, chỉ cần dùng Loại cách thức đơn giản mà bạn đã có thể tạo ra Loại chuyển biến lớn trong âm thanh phòng nghe. Sau đây, Tai Già xin trao đổi với Loại bạn về Một số “căn bệnh” về âm học trong Các phòng nghe và cách xử lý Các vấn đề này.

1) Loại BỀ MẶT NHẴN SONG SONG KHÔNG ĐƯỢC CHE PHỦ
Có lẽ sự cố thường gặp và cũng nghiêm trọng nhất trong Các phòng nghe là Các bức tường song song không được xử lý. Hai bức tường nhẵn đối diện nhau có thể gây ra hiện tượng âm thanh dội đi dội lại nhiều lần ngay cả khi âm thanh phát ra trực tiếp từ loa đã dùng hẳn. Hiện tượng này tương tự như khi bạn đứng trong một căn phòng trống không có thảm treo trên tường và vỗ tay, bạn có cảm giác âm thanh như lưu lại trong không gian một lúc lâu sau khi bạn đã dừng việc đó lại. Bạn cũng có thể hình dung tác hại của hiện tượng này đối với âm thanh như bạn đứng giữa hai tấm gương phẳng đối diện nhau. Chúng gây ảo giác không gian trở nên rộng lên gấp nhiều lần. Tương tự, hiện tượng dội âm gây Loại cảm giác sai lệch về âm thanh, khiến chúng bị méo mó, khác hẳn âm thanh gốc.
Hiện tượng dội âm rất dễ khắc phục. Chỉ cần đặt vật tiêu âm hoặc âm lên một trong hai bề mặt. Vật đó có thể là Các tấm rèm vải dày, rèm nhung hoặc Những tấm tiêu âm làm bằng gỗ, bằng tre nứa, bằng mút gai (mút trứng). Bạn chỉ cần mất công đi mua tấm cách nhiệt với giá khá rẻ, thuê thợ hoặc nếu kéo tay, bạn có thể tự làm theo mẫu có sẵn (tham khảo tạp chí Nghe Nhìn Việt Bắc số tháng 6-2004)

2) ÂM DỘI TỪ SÀN VÀ TƯỜNG
Một điều không thể tràng khỏi là chúng ta thường phải đặt loa gần tường và sát với sàn nhà nên âm thanh mà bạn nghe được không chỉ phát ra trực tiếp từ loa mà còn bị phản xạ từ tường, sàn và trần. Các âm thanh này đo tới tai nghe chậm hơn âm thanh đi thẳng, và còn bị méo. Chúng làm cho âm thanh tổng thể không được trong trẻo và trung thực với bản gốc.

Âm thanh phản xạ ảnh hưởng rất xấu tới sự nghe của chúng ta… Đặc tính hấp thụ âm thanh của Các bức tường ở hai bên loa cũng ảnh hưởng tới cường độ và “chất âm phản xạ. Vì thế, âm thanh phản xạ không chính xác như âm thanh trực tiếp phát ra mặt trước loa. Thêm nữa, khi âm thanh trực tiếp và âm thanh phản xạ kết hợp với nhau, ta sẽ thấy một mớ âm thanh hỗn hợp từ hai nguồn âm này. Âm phản xạ đi tới tai nghe thường chậm trễ hơn âm trực tiếp, sinh ra hiện tượng lệch pha khiến cho âm thanh bị méo. Chính vì thế mà phản xạ âm từ hai bên tường là một trong Loại nguyên nhân lý giải tại sao cùng một cặp loa nhưng đặt trong Loại căn phòng khác nhau thì tiếng cũng rất khác.
Hiện tượng phản xạ trên không chỉ ảnh hưởng đến tính cân bằng của âm thanh mà còn mất độ chính xác của âm hình. Nhưng theo kinh nhgiệm của Tai Già, nếu duy trì được mức ohản xạ vừa phải thì lại làm tăng độ rộng mở của sân khấu, song, nếu thái quá, nó gợi lên cảm gíc rõ rệt về khỏang cách giữa Loại loa. Điều này xóa nhòa ranh giới giữa Các âm hình và khiến cho sân khấu âm thanh thiếu tập trung và chính xác.

Âm thanh cũng phản xạ từ sàn và trần. Phản xạ âm sàn ít ảnh hưởng tới sự nghe hơn phản xạ từ trần vì khỏang cách giữa loa tới sàn nhỏ hơn giữa loa và trần, nên đường truyền âm thanh cũng ngắn hơn, sự sai pha sẽ ít hơn. Và trần hơi nghiêng sẽ có lợi hơn nếu bạn đặt loa ở phía trần bị nghiêng xuống. Góc nghiêng của trần sẽ hướng Các âm thanh phản xạ từ trần đi chệch khỏi tai người nghe. Rất may là việc sử lý âm thanh phản xa từ trần khá đơn giản: chỉ cần đặt một vật tán hoặc tiêu âm lên hai bức tường, nhất là mảng tường giữa loa và người nghe. Xử lý phản xạ còn dễ hơn nhiều: một tấm thảm đặt trên sàn sẽ hấp thu hầu hết âm dội. Một điều khá thú vị là mỗi lọai thảm có tác động khác nhau lên âm thanh. Theo kinh nghiệm của nhiều dân chơi âm thanh ngoại quốc, thảm len sẽ làm cho âm thanh cân bằng và tự nhiên hơn thảm làm từ sợi tổng hợp. Đó là do Những sợi trong thảm len đều có chiều dài và độ dày khác nhau. Như vậy thảm len sẽ hấp thu được Những tần số khác nhau. Ngược lại, thảm tổng hợp được dệt từ Loại sợi có hình dáng và kích cỡ giống y như nhau nên chỉ hấp thụ dải tần hẹp. Ở ta, việc kiếm được thảm len dày để làm tiêu âm không phải là dễ. Bạn có thể dùng tạm Các tấm mút gai cùng với Những tán âm bằng gỗ cũng có hiệu quả khá. Nhiều bạn nghe nhạc có kinh nghiệm còn cho biết, dùng Những giá sách có chứa sách đặt trong phòng nghe cũng đem lại hiệu quả tốt.

3) ÂM BASS DÀY VÀ NẶNG
Tiếng bass bị dày và nặng là một vấn đề nan giải mà nguyên nhân thường là do sự bất hợp lý về chế độ cộng hưởng của phòng, về vị trí và chất lượng của loa, hoặc độ hấp thu tiếng bass của phòng quá thấp. Và ngay cả vị trí ngồi nghe cũng liên quan đến độ dày và nặng của tiếng bass. Thông thường, chúng ta có thể khắc phục bằng cách đơn giản mà hiệu quà là dịch chuyển loa. Nhưng nếu làm vậy mà chưa cải thiện được tình hình, nhiều người nghĩ ngay đến chuyện “thay loa”. Song Tai Già cho rằng, bạn hãy dùng biện pháp lắp Những tấm tiêu âm bass. Chúng sẽ hút Những tần số thấp và biến Những tần số này thành nhiệt truyền vào trong Những chất liệu sợi ở bên trong Loại tấm tiêu âm này. Bạn cũng nên làm thêm Những cột “chân voi” đặt ở góc phòng để triệt tiêu sóng âm tần số thấp. Trong trường hợp tiếng bass quá dội, bạn có thể làm Loại hộp cộng hưởng Hemholtz là hiệu quả nhất.

4) Các VẬT PHẢN XẠ ÂM THANH ĐẶT GẦN LOA
Tất cả Các đồ vật có tính phản xạ âm thanh đứng gần loa đều có thể làm âm hình biến dạng, thiếu chiều sâu. Ít người biết rằng chính chiếc TV với màn hình thủy tinh có tính phản xạ âm thanh mạnh đặt giữa hai loa lại là thủ phạm làm xấu âm thanh rất nhiều. Chính vì thế, Các bạn nên dịch chuyển chiếc TV này cũng như Các vật cản khác (ampli công suất, loa sub-woofer…) ra càng xa loa càng tốt. Tai Già đã từng thấy chất lượng trình diễn của nhiều bộ dàn chuyển biến rất nhiều khi Loại “nhân vật” đứng sai vị trí được chuyển ra rìa phòng. Âm hình trở nên tập trung hơn, tiếng cũng sâu hơn. Nếu đồ vật không thể dịch chuyển, hãy phủ tấm vải hút âm lên chúng. Bạn cũng đừng quên kéo rèm cửa sổ phía sau lại mỗi khi nghe nhạc.

5) TÌM VỊ TRÍ LOA
Giống như Loại tay môi giới nhà đất lão luyện-Loại người luôn tâm niệm “địa thế đẹp” là tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ lý tưởng của một Trung Cư thì với âm thanh trong phòng, vị trí đặt loa là yếu tố mang tính quyết định. Tìm bị trí thích hợp cho loa là việc đầu tiên bạn nên làm trước khi dùng đến Giải pháp xử lý âm học phòng nghe như chúng tôi trình bày ở trên. Bạn có thể tham khảo thông tin cho tiết về vấn đề này ở mục Giải Đáp – Tư vấn trên tạp trí Nghe Nhìn Việt Tây tháng 6 – 2005.

6) CÂN BẰNG GIỮA VẬT HẤP THU TẦN SỐ CAO VỚI VẬT HẤP THU TẦN SỐ THẤP
Hầu hết Các phòng đều có đặc tính tiêu âm tần số cao mà không hấp thu tần số thấp. Ngòai thảm, rèm và Các đồ làm bằng chất liệu mềm, có thể sử dụng thêm Các cột “chân voi” hoặc Các công cụ tiêu âm tự chế dạng tấm để giữ độ cân bằng về thời gian dội âm. Âm bass nặng nề, chậm chạp là do Những bất cân bằng này.

7) DỊCH CHUYỂN VỊ TRÍ NGHE ĐỂ CÓ ĐỘ CÂN BẰNG TỐI ƯU VỀ TIẾNG BASS
Sóng đứng tần số thấp sẽ tạo ra Loại vị trí có áp suất âm thanh (thanh áp) khác nhau. Chuyển vị trí ngồi sẽ tạo ra độ cân bằng phù hợp nhất. Vớyi Loại phòng nghe dư tiếng bass, bạn tránh ngồi sát vào tường sau vì tiếng bass ở đó nghe rất nặng nề. Ngươc lại nếu Các bạn cảm thấy hơi thiếu bass, có thể lùi vị trí nghe gần với tường sau để cân bằng trở lại với dải âm cao.